Τι έχει αλλάξει στην αμπελοκαλλιέργεια μετά από 3.500 χρόνια.

Με το παρόν άρθρο θα ασχοληθούμε με λίγα λόγια στην αμπελοκαλλιέργεια στη σύγχρονη και την αρχαία εποχή.
Την εποχή που γράφηκε το παρόν κείμενο, η γης άλλαζε το χρώμα μιας και το πράσινο της άνοιξης έδινε τη θέση του σ αυτό του καλοκαιριού. Τ’ αμπέλια βρίσκονταν στο στάδιο της ανθοφορίας με τα καταπράσινα φύλλα τους να στολίζουν το τοπίο. Είναι πράγματι ηδονικό να περπατάς ανάμεσα στα αμπέλια και να παρακολουθείς την ανάπτυξη των καρπών που μετά από λίγους μήνες θα μας δώσουν το θείο δώρο του Διονύσου. Δοκιμάστε το όποτε μπορέσετε. Ας μπούμε στο θέμα μας όμως.
Τον 20ο αιώνα της σύγχρονης χρονολόγησης, επιχειρήθηκε η εισαγωγή της «επιστήμης» στην καλλιέργεια του αμπελιού για την βελτίωση της παραγωγής. Χρησιμοποιήθηκαν βαριά μηχανήματα για όργωμα της γης, φυτοφάρμακα για την καταπολέμηση της αγριάδας, χημικά λιπάσματα για βελτίωση των εδαφών και αύξηση της παραγωγής, άλλα φυτοφάρμακα για την καταπολέμηση ασθενειών, βαρέα μηχανήματα για την εφαρμογή των ψεκασμών, τεχνητό πότισμα κ.λ.π. Το αποτέλεσμα ήταν η αύξηση της παραγωγής, αλλά με τίμημα την υποβάθμιση του οίνου με την εξαφάνιση της γεύσης του, σε συνδυασμό με την επικινδυνότητα της χρήσης των φαρμάκων.
Το αποτέλεσμα ήταν να επαναπροσανατολισθούν οι επιστημονικές μέθοδοι καλλιέργειας του αμπελιού σε αυτό που σήμερα ονομάζεται «βιολογική». Ως τέτοια ορίζεται μια καλλιέργεια που: α)δεν χρησιμοποιεί βαρέα οχήματα για το όργωμα διότι απεδείχθη ότι το βάρος τους συμπιέζει το έδαφος και καταστρέφει τις ιδιότητες της απορρόφησης του νερού, του αερισμού και του χώρου του ριζικού συστήματος του φυτού, β)δεν χρησιμοποιεί χημικά λιπάσματα παρά μόνο οργανικά, γ)δεν χρησιμοποιεί φυτοφάρμακα για την καταπολέμηση των ασθενειών (επιτρέπεται η χρήση θείου και χαλκού που είναι φυσικά προϊόντα και φιλικά στον άνθρωπο). Η «βιολογική» καλλιέργεια εκμεταλλεύεται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τους πόρους της φύσης. Η σωστή επιλογή των αμπελοτόπων, ο σωστός προσανατολισμός τους και η επιλογή των κατάλληλων ποικιλιών, είναι από τις βασικές αρχές για επιτυχημένη παραγωγή. Και κάπως έτσι λοιπόν γυρίσαμε 3.500 χρόνια πίσω για να πάμε εμπρός. Από την εποχή του Ομήρου μας σώζεται μέσω της Ιλιάδος, στο σημείο που περιγράφει την ασπίδα του Αχιλλέα, το πώς ήταν οργανωμένο ένα αμπέλι και οι τεχνικές του τρύγου.

ΕΝ Δ΄ΕΤΙΘΕΙ ΣΤΑΦΥΛΗΣΙ ΜΕΓΑ ΒΡΙΘΟΥΣΑΝ ΑΛΩΗΝ
ΚΑΛΗΝ ΧΡΥΣΕΙΗΝ ΜΕΛΑΝΕΣ Δ΄ΑΝΑ ΒΟΤΡΥΕΣ ΗΣΑΝ
ΕΣΤΗΚΕΙ ΔΕ ΚΑΜΑΞΙ ΔΙΑΜΠΕΡΕΣ ΑΡΓΥΡΕΗΣΙΝ
ΑΜΦΙ ΔΕ ΚΥΑΝΕΗΝ ΚΑΠΕΤΟΝ, ΠΕΡΙ Δ΄ΕΡΚΟΣ ΕΛΑΣΣΕ
ΚΑΣΣΙΤΕΡΟΥ ΜΙΑ Δ΄ΟΙΗ ΑΤΑΡΠΙΤΟΣ ΗΕΝ ΕΠ΄ΑΥΤΗΝ,
ΤΗ ΝΙΣΟΝΤΟ ΦΟΡΗΕΣ ΟΤΕ ΤΡΥΓΟΩΕΝ ΑΛΩΗΝ
ΠΑΡΘΕΝΙΚΑΙ ΔΕ ΚΑΙ ΗΙΘΕΟΙ ΑΤΑΛΑ ΦΡΟΝΕΟΝΤΕΣ
ΠΛΕΚΤΟΙΣ ΕΝ ΤΑΛΑΡΟΙΣΙ ΦΕΡΟΝ ΜΕΛΙΗΔΕΑ ΚΑΡΠΟΝ
ΤΟΙΣΙΝ Δ΄ΕΝ ΜΕΣΣΟΙΣΙ ΠΑΣ ΦΟΡΜΙΓΓΙ ΛΙΓΕΙΗ
ΙΜΕΡΟΕΝ ΚΙΘΑΡΙΖΕ, ΛΙΝΟΝ Δ΄ΥΠΟ ΚΑΛΟΝ ΑΕΙΔΕ
ΛΕΠΤΑΛΕΗ ΦΩΝΗ ΤΟΙ ΔΕ ΡΗΣΣΟΝΤΕΣ ΑΜΑΡΤΗ
ΜΟΛΠΗ Τ΄ΙΥΓΜΩ ΤΕ ΠΟΣΙ ΣΚΑΙΡΟΝΤΕΣ ΕΠΟΝΤΟ

Κι’ έβαζε αμπέλι εκεί σιμά σταφύλια φορτωμένο
ώριο μεγάλο ολόχρυσο, μα τα σταφύλια μάβρα,
[το κάθε κλήμα μ’ αργυρά παλούκια στυλωμένο].
Γύρω χαντάκι κάρφωσε σμαλτένιο, γύρω φράχτη
από καλάϊ, κι’ είχε ανοιχτό μουντό ‘να μονοπάτι,        565
στ’ αμπέλι απ’ όθες έμπαιναν σαν είταν να τρυγήσουν.
Και νιες και νιοι καλόκαρδοι μαζί όλοι κουβαλούσαν
το γλυκοστάφυλο καρπό μες στα πλεχτά καλάθια.
Κι’ ένας τους νιός στο γυρισμό τούς βάραε το λαγούτο
γλυκά που λες σε λίγωνε, κι’ αγάλι τ’ αποτρύγια        570
τραγούδαε, κι’ όλη η συντροφιά ξοπίσω ροβολούσε,
και ξεφωνώντας χόρεβαν μ’ ανάλαφρο ποδάρι.

Όμηρος, Ιλιάς, Σ 561-572:
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΛ. ΠΑΛΛΗ Αθήνα, 1936, Εστία.

Ας εξετάσουμε στην λεπτομέρεια το απόσπασμα αυτό.
Ο Ήφαιστος διαλέγει ερυθρή ποικιλία για να στολίσει την ασπίδα, όπως και σήμερα οι μεγάλοι οίνοι γίνονται από ερυθρές ποικιλίες. Τα αμπέλια διέθεταν υποστυλώματα, κάμαξ είναι ο πάσσαλος, το υποστήριγμα. Σήμερα στον σύγχρονο αμπελώνα εφαρμόζονται τα υποστυλώματα, ενώ πριν λίγο μόνο καιρό, συνηθίζονταν να αφήνουν τα κλήματα ελεύθερα. Το ομηρικό αμπέλι διέθετε φράκτη προστασίας και μάλιστα από κασσίτερο(καλάι στη μετάφραση). Επίσης η φύτευση ήταν γραμμική, όπως και σήμερα επιτάσσει η σύγχρονη αμπελουργία – φαίνεται στο κείμενο από την περιγραφή για το χαντάκι(αλόη) που υπάρχει δεξιά και αριστερά των αμπελιών. Επίσης η ύπαρξη ενός κεντρικού μονοπατιού δηλώνει τη γνώση για την επιβάρυνση της γης από το πάτημα ζώων και ανθρώπων, πόσο μάλλον σήμερα βαρέων μηχανημάτων και την ανάγκη όδευσης ενός σημείου για προστασία. Για την συλλογή των σταφυλιών και την μεταφορά τους χρησιμοποιούσαν κοφίνια. Σήμερα μετά από μια περίοδο που τα σταφύλια από το αμπέλι μεταφέρονταν στο πατητήρι σε καρότσες οχημάτων υπό τη μορφή σορού, είναι υποχρεωτικό τα σταφύλια να μεταφέρονται σε τελάρα που τοποθετούνται το ένα πάνω στο άλλο ώστε να μην συνθλίβονται.
Η ομηρική οδηγία για τον αμπελώνα και τις εργασίες του, τελειώνει με το γεγονός του τραγουδιού του Λίνου και της απορρέουσας χαράς, διότι η όλη διαδικασία του αμπελουργικού κύκλου είναι ουσιαστικά μια εορτή για το επερχόμενο δώρο του Διονύσου. Σήμερα σαφώς δε γίνεται λόγος για κάτι τέτοιο.
Συμπερασματικά λοιπόν αναφέρουμε ότι για να έχουμε σήμερα ένα μεγάλο οίνο, ακολουθούμε απλά την πεπατημένη Ομηρική οδό, ανακαλύπτοντας την πρόοδο σε ένα κείμενο που γράφτηκε προ 3.500 χρόνια. Κοιτώντας το παρελθόν λοιπόν χαράσσουμε εκ νέου το μέλλον. Μήπως το παράδειγμά μας δεν είναι το μοναδικό;
Όπως και νάχει, εμείς επιμένουμε στο ΕΥΟΙ ΕΥΑΝ.

Τάκης Παναγιωτόπουλος

27 Μαϊου 2008

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s