Ο Ναός του Νεμείου Διός

Ο ναός του Νεμείου Διός αποτελεί ένα από τα μνημεία της ναϊκής κλασσικής αρχιτεκτονικής στον τόπο μας. Χτισμένος το 330 π.χ.χ., ο ναός ήταν ένας αρχιτεκτονικός θρίαμβος της εφαρμοσμένης μηχανικής, που συνδυάζει τα στοιχεία των κλασικών δωρικών ναών με μια δημιουργική απόδοση του ελληνιστικού στοιχείου.

nemea4  Αναπαράσταση του Ναού του Νεμείου Διός – Μουσείο Νεμέας

Η παρουσία του δέσποζε στην νεμεάτικη κοιλάδα. Ήταν το θρησκευτικό επίκεντρο των αγώνων. Οι δεκάδες χιλιάδες επισκέπτες που έρχονταν κάθε δύο έτη για τα Νέμεα, προσέφεραν στο βωμό του ναού τις θυσίες τους και υμνούσαν το Νέμειο Δία.
Οι λατρευτές ερχόμενοι ανατολικά αντίκριζαν τον Ναό στην πρόσοψή του. Η προσόψια ανατολική όπως και η δυτική κιονοστοιχία αποτελούνταν από έξι κίονες δωρικού ρυθμού. Επάνω από τους κίονες αυτούς δέσποζε το αέτωμα του Ναού. Κατά μήκος η κιονοστοιχία αποτελούνταν από δώδεκα αντίστοιχους κίονες στη βόρια και νότια πλευρά. Ο Ναός διέθετε στο σύνολό του τριάντα δύο κίονες ύψους περίπου δέκα μέτρων με τον κάθε σπόνδυλο να ζυγίζει δύο και μισό τόνους.
Μια κλίμακα οδηγούσε στο εσωτερικό του Ναού. Εκεί ο θρησκευτής αντίκριζε μια εσωτερική κιονοστοιχία δεκατεσσάρων κιόνων κορινθιακού ρυθμού και φυσικά το λατρευτικό άγαλμα του Διός.

Ο Ναός τα χρόνια μετά το τέλος του αρχαίου κόσμου

Ο Ναός ήταν ορθός μέχρι το τέλος του αρχαίου κόσμου, αν και στα χρόνια του Παυσανία είχε ήδη χάσει την σκεπή του. Όμως στα χρόνια της χριστιανικής εποχής ισοπεδώθηκε. Έτσι στις γκραβούρες των περιηγητών του 18ου και 19ου αιώνα εμφανίζεται ως τα λείψανα ενός περασμένου μεγαλείου της ανθρωπότητας, με όλους κι όλους τρεις κίονες να ορθώνονται στο βουκολικό τοπίο.
Οι ειδικοί προσπάθησαν στην εποχή μας να δώσουν μια εξήγηση για το πώς ο Ναός ισοπεδώθηκε. Η αρχική εξήγηση ήταν ότι οφείλονταν σε μια φυσική σεισμική καταστροφή. Για χρόνια πιστεύονταν αυτό, μέχρι που η προσεκτική καταγραφή της κατάστασης των εναπομεινάντων μελών του, αλλά και η φωτογραφική τεκμηρίωση από αέρος, οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι η καταστροφή του Ναού ήταν ανθρώπινο έργο. Συντελέσθηκε με την εσκεμμένη κατεδάφισή του, από τα χέρια των πρώτων χριστιανών.

nemea2
Αεροφωτογραφία – Μουσείο Νεμέας

Η αεροφωτογραφία που είναι αναρτημένη στην είσοδο του Μουσείου της Νεμέας αποτελεί μοναδικό τεκμήριο και φυσικά «μιλάει» από μόνη της σ’ όσους την παρατηρούν. Οι κίονες κείτονται στη γη με μια φορά, από το κέντρο του Ναού προς τα έξω και ακτινωτά προς αυτό. Δηλαδή αποτυπώνεται στην αεροφωτογραφία η γνωστή αποτρόπαια πρακτική, το «ες έδαφος φέρειν».
Η καταστροφή συνεχίστηκε περαιτέρω με τη λεηλασία των αρχιτεκτονικών μελών του εσωτερικού του Ναού, για τη χρήση τους ως οικοδομικό υλικό. Για παράδειγμα αναφέρουμε ότι μέρος του υλικού του Ναού χρησιμοποιήθηκε για την ανέγερση της χριστιανικής βασιλικής του 5ου αιώνα μ.χ.χ. Το μόνο που έσωσε τα λείψανα από τη πλήρη εξαφάνισή τους ήταν η απουσία ύπαρξης κάποιου μετέπειτα οικισμού κοντά στο Ναό.
Σήμερα, οι σημερινοί επισκέπτες του χώρου αντικρίζουν έναν ερειπιώνα.

Αυτό είναι το ουσιαστικό αποτέλεσμα της παρακμής και εξαφάνισης του πολιτισμού και της έλευσης του μεσαίωνα που βύθισε τις ψυχές και τα σώματα του ανθρώπου στο σκότος επί αιώνες.
Βέβαια το μεγαλείο του Ναού ως αίσθηση, βιώνεται ακόμη και στην εποχή μας, έστω κι αν στέκουν ορθοί ελάχιστοι μόνον κίονες, αρχικά μόνον τρεις και αργότερα περισσότεροι όπως θα δούμε παρακάτω, σε πείσμα εκείνων που ήθελαν την πλήρη ισοπέδωσή του.

nemea1
Φωτογραφία από την ιστοσελίδα του Οφέλτη (βλ. παρακάτω)

Η αναστήλωση του Ναού

Τα τελευταία χρόνια επιχειρείται το αναστηλωτικό έργο του Ναού του Νεμείου Διός. Σχετικά με αυτό το εγχείρημα, το έτος 2004 ο τότε Προϊστάμενος της ΛΖ’ ΕΠΚΑ, Διευθυντής Εφορίας Αρχαιοτήτων Κορινθίας, κ. Αλέξανδρος Μάντης, (αργότερα προϊστάμενος της Εφορείας Ακρόπολης), ανέφερε τα παρακάτω στον πρόλογο της σχετικής έκθεσης για τις αναστηλωτικές εργασίες στο Ναό.
«Οι πρώτες αναστηλωτικές παρεμβάσεις στο ναό του Διός πραγματοποιήθηκαν πρίν από τα μέσα της 10ετίας του ’80, με πρωτοβουλία του Δ/ντού των ανασκαφών, καθηγητού κ. Στέφανου Μίλλερ, (Stephen G. Miller του Πανεπιστημίου της California στο Berkeley) και με υπόβαθρο τη μελέτη που είχε εν τω μεταξύ εκπονήσει από το 1982 ο καθηγητής κ. Fr. Cooper (του Πανεπιστημίου της Minnesota), από την οποία προέκυπτε ότι τα κατάλοιπα του ναού ανέρχονται σε ποσοστό μεγαλύτερο από 70% του αρχαίου υλικού. Η παρέμβαση τότε περιορίστηκε στην ανακατασκευή από νέο υλικό τμήματος της βόρειας κρηπίδας του ναού. Η ίδια μελέτη περιελάμβανε και την αναστήλωση δύο κιόνων του βόρειου πτερού του ναού, η οποία όμως από έλλειψη χρημάτων πραγματοποιήθηκε τελικά πολύ αργότερα, κατά τα έτη 1999-2002. Στις 7 Μαρτίου 2004 εγκρίθηκε από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο με θερμή εισήγηση της αρμόδιας Εφορείας Αρχαιοτήτων του Νομού Κορινθίας η αναστήλωση τεσσάρων ακόμα κιόνων της Β.Α. γωνίας του πτερού, η οποία βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. Το έργο της αναστήλωσης του Ναού του Διός στη Νεμέα αποκτά μείζονα προτεραιότητα για την νεοσύστατη ΛΖ’ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων Κορινθίας, στη χωρική αρμοδιότητα της οποίας υπάγεται η Νεμέα. Πρόθεση της Υπηρεσίας μας είναι να συμπεριληφθεί ο αρχαιολογικός χώρος της Νεμέας με το Ιερό, το Στάδιο και το Αρχαιολογικό Μουσείο στον κατάλογο των μνημείων της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομίας της UNESCO».
Στην συνέχεια της έκθεσης προόδου του έργου, ο Δρ. Νικόλαος Μακρής, Καθηγητής Κατασκευών και Εφαρμοσμένης Μηχανικής, Διευθυντής Αναστήλωσης ανέφερε τα εξής:
«Ύστερα από την επιτυχή αναστήλωση των κιόνων Κ 25 και Κ 26, η οποία ολοκληρώθηκε το καλοκαίρι του 2002, κατατέθηκε από την ομάδα αναστήλωσης του ναού του Διός στη Νεμέα μέσω της Αμερικανικής Σχολής Κλασσικών Σπουδών η μελέτη αναστήλωσης τεσσάρων επιπλέον κιόνων προκειμένου να ολοκληρωθεί η βορειοανατολική γωνία του ναού. Η νέα μελέτη αναστήλωσης των κιόνων Κ 27, Κ 28, Κ 29 και Κ 30 εγκρίθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού τον Μάρτιο του 2004 και η νέα φάση εργασιών είναι τώρα σε πλήρη εξέλιξη. Η μελλοντική μορφή του ναού θα διευκολύνει σημαντικά την κατανόηση του μνημείου, δεδομένου ότι η σημερινή μορφή του προκαλεί μια σύγχυση στον επισκέπτη ιδίως όταν το βλέπει από μακριά.
Το έργο αναστήλωσης περιλαμβάνει (α) εργασίες υποδομής (τοπογραφικές μελέτες, κατασκευή νέου υποστέγου, τοποθέτηση γερανογέφυρας) και (β) εργασίες δόμησης Οι εργασίες δόμησης συμπεριλαμβάνουν την συρματοκοπή νέων λίθων, την κατασκευή εκμαγείων, την κατασκευή νέων μελών και συμπληρωμάτων, την συγκόλληση των συμπληρωμάτων, την διαμόρφωση επιφανειών, την τοποθέτηση εμπολίων, την τοποθέτηση των κατεργασμένων λίθων στον Ναό και την διαμόρφωση τους στην τελική θέση».
Οι αναστηλωτικές εργασίες θα συνεχίζονται μέχρι την αναστήλωση και των τριάντα δύο κιόνων του περιστυλίου του Ναού με την προϋπόθεση της χρηματοδότησης του έργου. Το έργο χρηματοδοτείται μέχρι στιγμής από χορηγίες και δωρεές ιδρυμάτων και ιδιωτών.

Ο ΟΦΕΛΤΗΣ

«Ο Οφέλτης είναι ένα Μη Κερδοσκοπικό Σωματείο που ιδρύθηκε με σκοπό την αρωγή στην υλοποίηση του προγράμματος ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς του αρχαιολογικού χώρου της Νεμέας. Στόχος του ΟΦΕΛΤΗ είναι η μερική αναστήλωση του ναού του Νεμείου Διός και η αναβίωση των Νέμεων Αγώνων στην αυθεντική τους μορφή, ενώ όραμά μας είναι η προβολή της αρχαιολογικής περιοχής της Νεμέας και η εθνική και διεθνής της αναγνώριση ως «Τόπου Προορισμού» υψηλού επιπέδου επισκεπτών με πολιτιστικά ενδιαφέροντα», όπως διαβάζουμε στην ιστοσελίδα http://www.opheltes.gr.

nemea7

Στην επίσκεψή μας στον ιερό αυτό χώρο το 2007, αντικρίσαμε με συγκίνηση τους πρώτους αναστηλωμένους κίονες. Αργότερα θαυμάσαμε και τους άλλους κίονες που προστέθηκαν με τα χρόνια να στέκουν περήφανα στη θέση τους. Ευχαριστούμε όλους όσους κοπιάζουν για να καταστεί και πάλι ο Ναός ορθός.

Τάκης Παναγιωτόπουλος

25 Νοεμβρίου 2007,
ενημέρωση 2016

Κύριες πηγές
-Η ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΟΥ ΔΙΟΣ ΣΤΗ ΝΕΜΕΑ:ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ Σύνταξη:Νικόλαος Μακρής, Διευθυντής Αναστήλωσης, Καθηγητής, Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών, Πανεπιστήμιο Πατρών
-http://www.opheltes.gr
-Ελλάδος Περιήγησις Παυσανία, Εκδοτική Αθηνών

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s