Επιγραφές Φυσκέων στην θέση της εξέδρας παρά το χωριό Μαλανδρίνο

Από μικρή ηλικία παρατηρώντας την ύπαρξη των μεγάλων αρχαίων λίθων στο Μαλανδρίνο, τόπο καταγωγής του παππού μου, είχα την περιέργεια να μάθω για την τειχισμένη πόλη που προϋπήρχε στη θέση του χωριού. Στην εγκυκλοπαίδεια του Δανδράκη διάβασα για πρώτη φορά ότι υπήρχε αρχαία πόλις που ονομάζονταν ΦΥΣΚΕΙΣ και ότι είχε Ναό της Ιλιάδος Αθηνάς, δίχως περισσότερες πληροφορίες. Στη συνέχεια ανέτρεξα στα Φωκικά του αρχαίου περιηγητή Παυσανία. Δυστυχώς ο Παυσανίας ο οποίος αποτελεί τον οδηγό για τις περισσότερες αρχαιολογικές αποκαλύψεις την σύγχρονη εποχή, δεν περιέλαβε τη πόλη των Φυσκέων στα σημεία που επισκέφθηκε. Η έκδοση της Εκδοτικής Αθηνών όμως που διέθετα, αναφέρονταν υπό μορφή σχολίων σε κάποιες λεπτομέρειες επί του θέματος χάριν στη φιλομάθεια του ερευνητή. Εκεί είδα δημοσιευμένο το τοπογραφικό του αρχαίου κάστρου του Μαλανδρίνου με την ένδειξη ότι την αποτύπωση την είχε κάνει ο γάλλος Lucien Lerat στο έργο του LES LOCRIENS DE L’ OUEST το 1952, το οποίο αποτελούσε και αποτελεί ακόμη και έως σήμερα τη πληρέστερη ερευνητική προσπάθεια για τον τόπο αυτό. Έψαξα να βρω το βιβλίο δίχως αποτέλεσμα προς μεγάλη μου απογοήτευση. Διαπίστωσα λοιπόν ότι οι προσιτές πηγές που είχαμε στη διάθεσή μας ήταν φτωχές έως ανύπαρκτες.
Πριν από δεκαπέντε περίπου έτη, σε μια περιήγηση γύρω από το χωριό Μαλανδρίνο, ο συνονόματος και συνεπίθετός μου ο αείμνηστος Παναγιώτης Παναγιωτόπουλος, ο Κόντης όπως τον ξέραμε, μου έδειξε κάποιους εμφανείς αρχαίους λίθους σε διάταξη ημικυκλικού σχήματος στη βορειοδυτική μεριά της βάσης του λόφου όπου την κορυφή του την ήξερα ως “καταλώνια”. Με συγκίνηση διέκρινα μια επιγραφή στη δεξιά πλευρά του μνημείου αυτού, όπου στη δεύτερη σειρά διάβασα με ευκολία τη φράση ΦΥΣΚΕΩΣ ΤΟ ΚΟΙΝΟΝ ΤΩΝ ΛΟΚΡΩΝ. Αντιλήφθηκα αμέσως ότι επρόκειτο για επιγραφή μεγάλης σημασίας για την ιστορία του τόπου μας. Λίγα χρόνια αργότερα και αφού βεβαιώθηκα ότι δεν υπήρχε κάποια καταγραφή του κειμένου στην αρχαιολογική συλλογή του Λιδορικίου ούτε κάποια προσιτή δημοσίευση, φωτογράφησα την επιγραφή και ξεκίνησα να την ερμηνεύω. Μερικές λέξεις δεν διακρίνονταν καλά στη φωτογραφική αποτύπωση κι έτσι δεν ολοκλήρωσα τότε την ερμηνεία της. Πριν από λίγους μήνες διάβασα με χαρά στην εφημερίδα του χωριού, ότι χάριν σε μερικούς εχέφρονες κι εμπνευσμένους ανθρώπους η Δημοτική Βιβλιοθήκη Άμφισσας μετέφρασε και δημοσίευσε το έργο του Lucien Lerat μετά από 56 έτη από τότε που προτοδημοσιεύθηκε. Στις αρχές Ιουλίου του 2012 προμηθεύτηκα με συγκίνηση τους 2 τόμους και με χαρά είδα ότι αναφέρεται σε πολλά σημεία στη πόλη των ΦΥΣΚΕΩΝ. Σ΄ένα σημείο ασχολείται και με την ανωτέρω επιγραφή, όμως δε τη δημοσιεύει, αλλά απλά σχολιάζει το περιεχόμενό της και επισημαίνει κάποια λάθη στην αρχική της ανάγνωση από τον Oldfather ο οποίος και την είχε επισημάνει και δημοσιεύσει το 1922. Δημοσιεύει όμως μια παρόμοια θεματολογικά επιγραφή και στο 2ο τόμο αναπτύσσει έναν κατάλογο των αρχαίων ονομάτων που περιλαμβάνονται στις ανακαλυφθήσες επιγραφές. Με τη βοήθεια αυτών των στοιχείων και με μια επιμονή που δεν είχε άλλη αναβλητική στήριξη, κατάφερα να ολοκληρώσω την ανάγνωση της επιγραφής και την παραθέτω ολόκληρη. Παραθέτω επίσης και τις υπόλοιπες επιγραφές που αφορούν το ίδιο σημείο που αναγνωρίζεται από τον Lucien Lerat ως “εξέδρα”.

1η επιγραφή – Προξενία* (ανάγνωση Τάκης(Παναγιώτης) Χ.Παναγιωτόπουλος – αρχική ανάγνωση: Oldfather 1922, πάνω στην οποία έγιναν διορθώσεις από τον Lucien Lerat)

ΘΕΟΣ ΑΓΑΘΑΙ ΤΥΧΑΙ
ΑΓΩΝΟΕΘΕΤΕΟΝΤΟΣ ΣΤΡΑΤΑΓΟΥ ΠΟΡΘΑΟΝΤΟΣ
ΦΥΣΚΕΩΣ ΤΟ ΚΟΙΝΟΝ ΤΩΝ ΛΟΚΡΩΝ ΕΔΩΚΕ ΑΡΙΣΤΟΒΟΛΟΥ-
ΩΙ ΕΥΑΓΟΡΑ ΑΧΑΙΩΙ ΕΞ ΑΙΓΙΟΥ ΠΡΟΞΕΝΙΑΝ ΚΑΙ
ΕΥΕΓΕΡΣΙΑΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑΝ ΚΑΙ ΑΣΥΛΟ ΚΑΙ
ΠΡΟΔΙΚΙΑΝ ΚΑΙ ΑΤΕΛΕΙΑΝ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΑΝ ΚΑΙ ΓΑΣ
ΕΝΚΤΗΣΙΝ ΚΑΙ ΟΙΚΙΑΣ ΚΑΙ ΑΥΤΩΙ ΚΑΙ ΕΓΓΟΝΟΙΣ
ΚΑΙ ΠΟΛΕΜΟΥ ΚΑΙ ΕΙΡΑΝΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΓΑΝ
ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΘΑΛΑΣΣΑΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΛΛΑ ΟΣΑ ΚΑΙ
ΤΟΙΣ ΑΛΛΟΙΣ ΠΡΟΞΕΝΟΙΣ ΚΑΙ ΕΥΕΡΓΕΤΑΙ-
Σ ΔΙΔΟΤΑΙ ΠΑΝΤΑ ΕΝΓΥΟΙ ΤΑΣ ΠΡΟΞΕ-
ΝΙΑΣ ΤΕΛΕΣΑΡΧΟΣ ΔΑΜΟΤΕΛΕΟΣ
ΜΕΝΑΝΔΡΟΣ ΔΥΜΑΝ

*Προξενία – Πρόξενος: τίτλος που απονέμεται σε ξένο ευεργέτη

Η επιγραφή βρίσκεται στη θέση της και διαβάζεται ολόκληρη. Ανήκει στον 2ο αιώνα π.Χ. σύμφωνα με τον Lucien Lerat “Οι Εσπέριοι Λοκροί” τόμος Ι (1952). Η επιγραφή θεωρείται σημαντική γιατί πιστοποιεί ότι η πρωτεύουσα του Κοινού των Λοκρών τον 2ο αι. π.Χ. ήταν η πόλις των Φυσκέων, το σημερινό Μαλανδρίνο. Αυτό προκύπτει από το γεγονός ότι η έκθεση σε κοινή θέα των ψηφισμάτων, διαταγμάτων κλπ πράξεων του Κοινού γίνονταν στην πρωτεύουσα πόλη του.
Περίληψη: Με αγωνοθέτη τον Φυσκέα Στραταγό Πορθάωνα το Κοινό των Λοκρών έδωσε το τίτλο της προξενίας, τίτλο που απονέμεται σε ξένο ευεργέτη, στον Αριστόβουλο Ευαγόρα Αχαιό εξ Αιγίου με τα προνόμια που αναφέρονται στην επιγραφή. Εγγυητές της προξενίας είναι ο Τελέσαρχος Δαμοτέλεος και ο Μένανδρος Δυμάν.

2η επιγραφή – Προξενία (ανάγνωση-ερμηνεία G.Klaffenbach – δημοσιευμένη στο έργο του Lucien Lerat “Οι Εσπέριοι Λοκροί” τόμος Ι)

ΕΥΕΡΓΕΣΙΑΝ ΠΟΛΙΤΕΙΑΝ ΑΣΥΛΙΑΝ ΠΡΟΔΙΚΙΑΝ ΑΤΕΛΕΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙ-
ΑΝ ΓΑΣ ΕΚΤΗΣΙΝ ΚΑΙ ΟΙΚΙΑΣ ΚΑΙ ΑΥΤΩΙ ΚΑΙ ΕΓΓΟΝΟΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΕΜΟΥ
ΚΑΙ ΕΙΡΑΝΑΣ ΚΑΤΑ ΓΑΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΘΑΛΑΣΣΑΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΛΛΑ ΟΣΑ ΚΑΙ
ΤΟΙΣ ΑΛΛΟΙΣ ΠΡΟΞΕΝΟΙΣ ΚΑΙ ΕΥΕΡΓΕΤΑΙΣ ΔΙΔΟΤΑΙ ΠΑΝΤΑ ΑΡ-
ΧΟΝΤΩΝ ΚΡΙΝΙΑ ΛΕΟΝΤΙΟΥ ΑΝΤΙΓΕΝΕΙΔΑ ΔΙΟΦΑΝΤΟΥ ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΕ-
ΟΣ ΕΝΓΥΟΣ ΤΑΣ ΠΡΟΞΕΝΙΑΣ ΛΥΚΕΑΣ ΛΥΚΩΝΟΣ

Η επιγραφή βρίσκεται στην ίδια θέση και η οποία δεν είναι σε καλή κατάσταση, δεν διακρίνεται με μια πρώτη ματιά σήμερα. Ανήκει στον 2ο αιώνα π.Χ. Την διέκρινε και την ερμήνευσε ο G.Klaffenbach και τη δημοσίευσε ο Lucien Lerat “Οι Εσπέριοι Λοκροί” τόμος Ι, όπως και αυτήν που ακολουθεί. Η αρχή της επιγραφής όπου θα αναφέρονταν ο αγωνοθέτης και ο τιμώμενος με τον τίτλο της προξενίας δεν σώζεται.

3η επιγραφή – Αφιέρωση αγαλμάτων μελών της οικογένειας του φυσκέως Δέξων στους Θεούς (ανάγνωση-ερμηνεία G.Klaffenbach – δημοσιευμένη στο έργο του Lucien Lerat “Οι Εσπέριοι Λοκροί” τόμος Ι)

ΔΕΞΩΝ ΚΑΛΛΙΣΤΡΑΤΟΥ ΤΑΝ ΓΥΝΑΙΚΑ —ΠΑΤΡΑΝ ΚΑΙ ΤΟΝ ΥΙΟΝ
ΚΑΛΛΙΣΤΡΑΤΟΝ ΚΑΙ ΤΑΝ ΘΥΓΑΤΕΡΑ – ΑΙΝΕΤΑΝ ΤΟΙΣ ΘΕΟΙΣ

Η επιγραφή βρίσκεται στην ίδια θέση πλην όμως όπως και η προηγούμενη δεν διακρίνεται με μια πρώτη ματιά σήμερα. Ανήκει στον 3ο-4ο αιώνα π.Χ.
4η επιγραφή – Αφιέρωση (ανάγνωση Ad.Wilhem – δημοσιευμένη στο έργο του Lucien Lerat “Οι Εσπέριοι Λοκροί” τόμος Ι)

ΗΔΥΛΟΣ ΔΙΙ ΜΕΙΛΙΧΙΩΙ ΑΓΑΘΟΙΣ ΘΕΟΙΣ

Η επιγραφή αυτή αναγνώστηκε από τον Ad.Wilhem. Ανήκει στον 4ο αιώνα π.Χ. Σήμερα θεωρείται χαμένη.

Επίλογος

Οι επιγραφές της αρχαίας εξέδρας παρά το χωριό Μαλανδρίνο διακρίνονται για τρία κυρίως χαρακτηριστικά. Πρώτον στη θέση αυτή βρίσκονταν η βορειοδυτική μεγάλη πύλη του κάστρου της πόλης των Φυσκέων (το κάστρο χρονολογείται τον 4ο αι. π.Χ.). Δεύτερον δίπλα στο κυκλικό μνημείο που αναφέρεται ως εξέδρα υπάρχουν εμφανή ερείπια παλαιοχριστιανικής εκκλησίας που χτίστηκε επάνω σε αρχαίο Ναό. Σύμφωνα με τον Lucien Lerat “Οι Εσπέριοι Λοκροί” τόμος ΙΙ, η επιγραφή αυτή δείχνει ότι το Ιερό των Φυσκέων που εντοπίζεται λίγα μέτρα ανατολικότερα, ανήκε στο Μειλίχιο Δία και στους Αγαθούς Θεούς. Τρίτον ότι ταυτοποιούν την πόλη των Φυσκέων ως την πρωτεύουσα του Κοινού των Λοκρών τον 2αι. π.Χ.
Και τα τρία δείχνουν το μεγαλείο της περιοχής όπου την αρχαία εποχή δέσποζε ως πρωτεύουσα των Λοκρών η περίτεχνα τειχισμένη πόλη των Φυσκέων με τα λαμπρά Ιερά και μνημεία.

Μαλανδρίνο 6 Ιουλίου 2012

Τάκης Χ.Παναγιωτόπουλος

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s