Ο Αρχιτέκτων Δημήτρης Πικιώνης

Στους τακτικούς περιπάτους μας στην Ακρόπολη και στον λόφο του Φιλοπάππου, πάντα ακολουθούμε εκείνα τα υψηλής αισθητικής λιθόχτιστα μονοπάτια στολισμένα με ξερολιθιές, καθιστικά κι εξώστες που δένουν άριστα το τότε με το σήμερα. Δημιουργός τους, σχεδιαστής και επιβλέπον του έργου (1954-1957) ο αρχιτέκτονας-πολεοδόμος, ζωγράφος και διανοητής Δημήτρης Πικιώνης. Γεννήθηκε το 1887 στον Πειραιά. Σπούδασε στο Πολυτεχνείο, στη Γερμανία και το Παρίσι και αργότερα δίδαξε στο Πολυτεχνείο. Έκτισε σχολεία, παιδικές χαρές, οικίες, σχεδίασε τη συνοικία της Αιξωνής. Ο Δημήτρης Πικιώνης πέθανε το 1968, δέκα χρόνια μετά την ολοκλήρωση του έργου της Ακροπόλεως και του Φιλοπάππου, έργο ζωής για τον μεγάλο αυτόν άνθρωπο, κληρονομιά για εμάς που το χαιρόμαστε.

Τι να οδήγησε τον Δημήτρη Πικιώνη στην έμπνευση και υλοποίηση των έργων του; Ως προς την κατασκευή μας λέει ο ίδιος, ….ο αρχιτέκτων «τους εν χρήσει κατασκευαστικούς τρόπους, ανάγων τούτους εις εγκυρότητα, υπό της αρχαίας τέχνης εμπνεομένην». Επί μια τετραετία που διήρκεσε η κατασκευή του έργου στην Ακρόπολη και τον Φιλόπαππο, έσκυβε στα λιθάρια, τα αρχαία μάρμαρα, τα κεραμίδια και τις πέτρες για να τους δώσει τη σωστή θέση. Πολλές φορές ζητούσε από τους μαστόρους να ξηλώσουν το λιθόστρωτο για να το κάμει καλύτερο, καθοδηγούμενος από την ιερότητα του χώρου και το όραμά του να ενώσει το λαμπρό παρελθόν μας, με το παρόν. Κι όλα αυτά εν μέσω του οικοδομικού οργασμού της ανοικοδόμησης της πόλης των Αθηνών με τα οικτρά αποτελέσματα.
Ο Δημήτρης Πικιώνης έβλεπε, κι έβλεπε μακριά, τόσο στο μέλλον όσο και στο παρελθόν, κρίνοντας από την εικόνα της πόλης όπως την βίωνε και έκρουε τον κώδωνα του κινδύνου. Κοιτώντας ολόγυρά του τη λατομεία να κατάτρωει τους λόφους του Λυκαβηττού, της Πνύκας , του Φιλοπάππου , των Τουρκοβουνίων, του Πεντελικού Όρους και του Υμηττού, το μπάζωμα των ποταμών, την έξαρση της δόμησης με τα αισχρά οικοδομήματα, έγραψε το απόσπασμα που ακολουθεί, από το ΓΑΙΑΣ ΑΤΙΜΩΣΙΣ1, για την Αττική Γη, δίνοντάς της μάλιστα και λαλιά «…..τι εκάνατε τον Ιλισό και τον Κηφισό, τα δυο αγιάσματά μου; Εβάλατε μέσα τους υπονόμους σας, ερίξατε τα νερά των εργοστασίων σας…. Δεν βλέπω πια βωμούς των θεών επάνω εις τα όρη μου και τους λόφους , πάρεξ τα γραφεία των Εταιρειών σας. Εκείνοι ήταν σημάδι λατρείας, σε εσάς δεν απόμεινε παρ’ η κατώτερη μορφή της σχέσης με τη Φύση, η εκμετάλλευση.»
Ο Δημήτρης Πικιώνης δημιουργούσε και ταυτόχρονα διαμαρτύρονταν, ξεσήκωνε, έγραφε ιστορία. Το όραμά του δεν συγκίνησε την πολιτική ηγεσία του τόπου, πέραν της διαμόρφωσης του περιβάλλοντος χώρου της Ακροπόλεως και του λόφου Φιλοπάππου, πράγμα αρκετό για να περάσει στην ιστορία. Οι «συνάδελφοί» του δυστυχώς δεν τον ακολούθησαν. Ακόμη και σήμερα βρίσκει κανείς πολλές αναφορές στο έργο του από σύγχρονους αρχιτέκτονες, αλλά καμιά πρακτική εφαρμογή σύμφωνα με το ύφος του. Ίσως να μην μπορούν να τον φτάσουν, ίσως να μην νοιώθουν το μεγαλείο που εκείνος είδε και ενσωμάτωσε στο έργο του. Η αναγνώρισή του σαν ενός μεγάλου αν όχι του μεγαλύτερου σύγχρονου Έλληνα αρχιτέκτονα, αλλά και από τους κορυφαίους Ευρωπαίους, έγινε όταν το έγκλημα της βεβήλωσης της Ιερής Αττικής Γης είχε ολοκληρωθεί. Κι αυτό το ήξερε και το έλεγε ο ίδιος από τότε με τα παρακάτω λόγια: «Τρισμέγιστη είναι η ενοχή μας. Κι όχι μονάχα απέναντι του εαυτού μας, μα απέναντι της μνήμης των περασμένων, έναντι του μέλλοντος και έναντι όλων των λαών της οικουμένης.»1

Έργα του, που μπορείτε να δείτε σήμερα

Ο χώρος πέριξ της Ακροπόλεως και του λόφου Φιλοπάππου
Παιδική χαρά, Λεωφόρος Ελ. Βενιζέλου, Φιλοθέη
Δημοτικό Σχολείο, Πευκάκια – Λυκαβηττός
Πειραματικό Σχολείο Θεσσαλονίκης
Ξενοδοχείο Ξενία, Δελφοί
Οικία Ευθυμιάδη – Μενεγάκη, Γρυπάρη 1 – Κυπριάδου
Οικία Ποταμιάνου, Νιόβης και Βασιλέως Παύλου 1 – Φιλοθέη
Οικία Σταματοπούλου, Αγίας Λαύρας και Λασκαράτου – Πατήσια

ΤΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥ ΣΕ ΒΙΒΛΙΑ

1.Πικιώνης – Αρχιτεκτονικά. Το αρχιτεκτονικό έργο του Δ. Πικιώνη
Εκδόσεις Μπάστα – Πλέσσα
2.Πικιώνης – Ζωγραφικά. Το ζωγραφικό έργο του Δ. Πικιώνη
Εκδόσεις Ίνδικτος
3.Δ. Πικιώνη – Κείμενα
Εκδόσεις Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τράπεζας
4.Έργα Ακροπόλεως. Πικιώνης Δημήτρης
Εκδόσεις Ίνδικτος

Αθήνα 5-6-2003
Τάκης Παναγιωτόπουλος

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s